Cuốn sách gồm ba chương: Ý nghĩa chữ văn hóa, Lai lịch của văn hóa và Bàn lại về quan niệm văn hóa. Ở chương đầu, tác giả tìm hiểu khái niệm văn hóa, những điều kiện hình thành và các hoạt động tạo nên đời sống văn hóa. Sang chương thứ hai, ông đặt văn hóa trong tiến trình phát triển của nhân loại, từ cuộc đấu tranh với thiên nhiên để tồn tại, đến những quan hệ và xung đột giữa con người với con người, rồi những nỗ lực vượt lên các giới hạn của đời sống. Ở chương cuối, Đào Duy Anh tiếp tục xem xét mối quan hệ giữa văn hóa với văn minh, ý thức hệ, sáng hóa và giáo hóa, qua đó làm rõ hơn phạm vi cũng như ý nghĩa của khái niệm văn hóa. Xuyên suốt tác phẩm là quan niệm xem văn hóa như thành quả của hoạt động sáng tạo và lao động xã hội, được hình thành qua nhiều thế hệ, chứ không phải tài sản riêng của một giai cấp hay cộng đồng nào.